O Masma é un digno representante dos ríos da vertente cantábrica galega. Curto percorrido (46,2 km); nacemento sobre os 900 metros de altitude e forte poder erosivo que se traduce en amplos vales como o de Mondoñedo; galería vexetal autóctona entre bosques de repoboación; e, por último, formación de Rías Altas acompañada na desembocadura de chairas intermareais rodeada de marismas. No caso da ría de Foz, pechada polas praias da Rapadoira, na marxe esquerda, e a praia do Altar, na dereita. O esteiro é un punto de parada migratoria e invernada de aves recoñecido internacionalmente.

Este lugar oriéntase na liña do corredor verde desexable entre o Macizo Central ourensán e o grande Parque Natural portugués de Montesinho, que abrangue toda a raia lusitana desde Zamora ata Ourense. Na parte galega comprende a serra da Esculqueira (1.149 m) e o sonoro Penedo dos Tres Reinos (1.004 m), punto de unión da tripla fronteira histórica dos reinos medievais de Portugal, Galicia e León.

Teñen merecida sona as amplas masas de castiñeiros que se forman nesta comarca de media montaña. Nos altos predomina o monte baixo que acolle poboacións estables de lobo e corzo.

A arca de Noé con pomba e oliveira no peteiro representan no escudo municipal de Noia a súa fundación lendaria. É a cabeceira dunha ría onde conflúen co Tambre numerosos ríos de menor percorrido como o Traba, que cruza a ponte de Noia. Entre todos forman un entrambilicado sistema estuárico, apenas navegable coa marea alta, onde as paisaxes campesiñas conviven coas mariñeiras. Tres cuartas partes do espazo protexido pertencen a este hábitat marítimo-terrestre deica o porto do Freixo (Outes) dun lado e a praia de Boa Grande do outro.

A foz do Tambre pode contemplarse desviándose pola estrada vella na Ponte Nafonso, con vinte arcos, un por cada ano que tardou en se construír no século XIV e o último medio torto segundo o dito popular. A poboación entre xunqueiras rodeada de elevacións arboradas transmite toda a serenidade da paisaxe. Existen numerosos paseos e miradoiros como o do monte Tremuzo (514 m).

O curso fluvial do Tambre merece unha visita. Os seus últimos tres quilómetros discorren nunha pronunciada garganta sobre paredón de granito entre os lugares de Lueiro (Negreira) e Cornada-A Graña (Brión). Un bo sitio de partida é o edificio histórico da central hidroeléctrica Tambre I, deseñado polo arquitecto galego Antonio Palacios. Desde a súa área de recreo e a ponte colgante, con vistas ás antigas pesqueiras de lamprea, un sendeiro conduce entre bosquetes autóctonos ata a Devesa de Nimo.

Semella un lago. A enseada final da ría de Vigo de case oito quilómetros de lonxitude por catro de anchura vese reducida no estreito de Rande a uns 700 metros. Ese é ademais o seu límite en profundidade, pois unha boa parte da cubeta desáugase durante a baixa mar e outra parte son augas superficiais. Verde é a chaira que se descobre coas mareas, rica en mariscos bivalvos como as ostras de Arcade e aves acuáticas. Pero tamén rica en literatura: cantigas de amigo dos trobadores da ría de Vigo e aventuras de Vinte mil leguas baixo dos mares de Verne mesturadas cos tesouros dos galeóns afundidos en Rande.

As antigas salinas do Ulló, no barrio de Paredes (Vilaboa), permiten un doado acceso polos seus murallóns a este espazo natural. O referente cultural da enseada está na illa de San Simón, cun centro de interpretación para explicar a súa longa historia e diferentes usos desde lazareto a campo de concentración. Visitable principalmente no verán desde os portos de Cesantes (Redondela) e Santo Adrán de Cobres (Vilaboa). Fóra deste espazo protexido, na península do Morrazo, sitúase o Parque de Cotorredondo que conta cunha Aula da Natureza xunto ao lago Castiñeiras.

O encoro dos ríos Mero e Barcés, a pouco máis de vinte quilómetros da cidade da Coruña, converteuse desde a súa creación no ano 1976 no espello dunha plácida estampa terreal. Benigna no climatolóxico e xenerosa por natureza, a paisaxe ao servizo do abastecemento urbano de augas conseguiu un alto grao de adaptación natural.

Ademais das zonas onde o nivel das augas rolda unha media de seis metros de profundidade, con puntos máximos de quince, formáronse nas colas fluviais senllas áreas pantanosas con prados e bosques inundables de gran valor ecolóxico. O espazo protexido desprégase augas arriba polas ribeiras de ambos os ríos. No corazón de todo isto sitúase a Aula da Natureza de Crendes (Abegondo) con forte vocación de visitas escolares e todo un clásico dos afeccionados á observación de aves.

View Larger Map